Hoe om te stem in die 2014-verkiesing

tl;dr

Om by ’n restau­rant aan te dring op ’n nuwe bord kos omdat die dis voor jou ons­maak­lik is, maak slegs sin indien die nuwe bord iets bevat wat jy bereid is om te eet.

As jy in ’n verkiesingstou vassit

Gegewe dat ’n mens nie tevrede met Suid-Afrika se huidige toe­s­tand is nie, hoe moet ’n mens in die 2014-verkiesing stem?

Die antwo­ord wat baie mense hierop gee, is: “stem vir die groot­ste oppo­sisieparty. Sodoende veroor­saak jy dat die heersende party ged­wing word om goeie dinge vir die pub­liek te doen, uit vrees dat hulle hul magspo­sisie verloor.”

Ek dink nie hierdie benader­ing is sin­vol nie.

Poli­tiek is ’n spel. Die reëls van hierdie spel hang af van wat­ter vari­asie gespeel word. In Suid-Afrika speel ons “ver­teen­wo­ordi­gende demokrasie”, wat behels dat die samelew­ing elke vyf jaar besluit wie hul leiers en besluit­ne­mers moet wees. Hierdie leiers en besluit­ne­mers bestaan uit poli­tieke partye.

Die wese van ’n poli­tieke party het weinig te make met dit wat par­tye graag vir die pub­liek voorhou. Die kern­doel van hierdie organ­isas­ies is nie, soos ’n oppo­sisieleier eens gesê het, “om vir burg­ers te werk” nie. Dit is nie om mense se lewens gemak­liker te maak, sin­volle wet­gew­ing daar te stel of die burgery veilig te hou nie. Hierdie dinge op sig­self is natu­ur­lik edele doel­stellings (en gebeur soms), maar het niks te make met die essen­sie van ’n poli­tieke party nie — met die eien­skap waar­son­der hierdie soort organ­isasie nie meer sig­self kan wees nie.

Die essen­sie van ’n poli­tieke party is die verkry­ging en die behoud van mag.

Daar­son­der het ’n party geen nut of doel nie. Daarmee kan hulle slegs iets uitrig solank as wat hulle dit behou. Of hulle ’n miljoen nuwe huise bou of ’n miljoen huise se geld aan sjam­panje span­deer — niks hier­van is moont­lik son­der mag nie.

n Mens kan daarom slegs van een ding verseker wees wan­neer ’n poli­tieke party aan bewind kom: dat hulle hul mag ten alle koste sal probeer behou, en dat diegene wat nié aan bewind is nie, alles in hul ver­moë sal doen om hierdie mag by hulle oor te neem.

Die metodes om mag te behou of te verkry in poli­tieke spele, ver­skil natu­ur­lik van span tot span.

Die NP s’n was indok­tri­nasie en bru­tale geweld. Die ANC s’n is ’n mengsel van die wit gevaar en ’n aanspraak op die louere van die verlede. In Amerika was dit eens die vrees vir ter­ror­iste, in Wes-Europa die vrees vir immigrante.

Plaaslike oppo­sisiepar­tye se tak­tiek om mag te probeer bekom, is om uit­mun­tende pub­lieke dien­ste en die ver­min­der­ing van kor­rup­sie aan die burgery te belowe. Dit doen hulle aan die hand van belei­ds­doku­mente, wat uiteen­sit hoe hulle oor sosiale kwelpunte voel en wat hulle sal doen om hul rooskleurige beloftes na te kom.

Hierdie beleide is natu­ur­lik blote ide­ale. Daar is geen waar­borg dat ’n party hul beleide sal deur­voer nie (hoewel die voor­bode van die ver­lies aan mag as insen­tief kan dien om hierdie ide­ale te bly nastreef).

Oor poli­tieke par­tye kan ’n mens dus met rede­like sek­er­heid twee dinge sê:

  • Hulle sal altyd mag probeer verkry en dit probeer behou.
  • Hulle sal soms hul beleide deurvoer.

Om hierdie redes is daar slegs drie moont­like sce­nar­ios vir enige poli­tieke party tydens ’n verkiesing:

  1. Hulle kom aan bewind en voer hul beleide deur.
  2. Hulle kom aan bewind en voer nie hul beleide deur nie.
  3. Hulle kom nie aan bewind nie.

Die mees rede­like ding om te doen in ’n ver­teen­wo­ordi­gende demokrasie is om te stem vir ’n party met beleide waarmee jy jou­self die meeste kan vereensel­wig. (As jy boonop patri­oties is, is die mees rede­like plan van aksie om te stem vir ’n party wie se beleide jy glo die beste nagevolge vir die land sal hê.)

Indien #1, baat jy.

Indien #2, baat jy nie, kan jy niks daaraan doen vir vyf jaar nie, en het jy geen waar­borg dat die vol­gende party vir wie jy gaan stem om jou vorige keuse te straf, wel #1 gaan doen nie.

Indien #3, baat jy nie, kan jy niks daaraan doen vir vyf jaar nie, en het jy geen waar­borg dat die vol­gende party vir wie jy gaan stem om die regerende party uit die kuss­ings te probeer lig, wel #1 of #2 gaan doen nie.

Sou jy stem sui­wer om die regerende party se magspo­sisie te ver­swak, begaan jy die denk­fout om te dink dat #1 (tans ook bek­end as “Together we move South Africa for­ward”) nood­wendig sal gebeur.

Sou jy dit regkry om die regerende party met jou verkose alter­natief te ver­vang, loop jy die risiko om ’n party aan bewind te bring wat wel #1 doen. Hierdie sce­nario is slegs voordelig indien jy jou­self met hul beleide kan vereensel­wig. (Indien nie, sit jy bes moont­lik met ’n groter prob­leem as vantevore.)

Sou jy niks regkry nie, sal niks gebeur nie, en is daar niks daa­roor te sê nie.

Die beste manier om in die 2014 verkiesings te stem, is dus op grond van par­tye se onder­skeie beleide, wetend dat dit moont­lik uit­gevoer of nie uit­gevoer kan word nie.

Hierdie benader­ing is veel meer wens­lik as ’n soge­naamde “prak­tiese” stem op grond van die grootte van ’n party met wie se beleide jy nie saam­stem nie, aan­ge­sien dit nadelig sal wees indien hulle in beheer kom (want hulle sal dan wette maak waarmee jy nie saam­stem nie) en as hulle nie in beheer kom nie (want Suid-Afrika se pro­por­sionele kiess­telsel sal verseker dat daar dan selfs meer mense in die par­li­ment is wat vir wette stem waar­van jy nie hou nie.)


Hoekom Afrikaans nie ’n Afrikataal is nie

Elke dan en wan maak iemand in Suid-Afrika ’n geluid oor Afrika-tale wat klink asof dit Afrikaans uit­sluit. Afrikaanssprek­endes se reak­sie hierop is gewoon­lik om ’n kollek­tiewe her­nia te ontwikkel en veront­waardig te skree: “Afrikaans is ook een!” Die bek­end­ste van hierdie gelu­ide is waarskyn­lik Blade Nzi­mande se voors­tel van 2011 dat hoër onder­wysin­stellings die aan­leer van […]


Die keer toe ek liters sweet in my kopkussing gedeponeer het

Dis 05:17. Ek en Die Skat­lam sit op die dak van die Princess Salme Inn. Onder my in die donkerte kraai ’n hoen­der. In die duis­ter­nis naby die hawe krys seemeeue. Twee mans in ver­skil­lende geboue is besig om Allah se lof oor luid­sprek­ers te besing. Ons het wakker ger­aak omdat die krag afge­gaan het […]


Sokal jou hier, Sokal jou daar

Ek hou soms daar­van om na myself as ’n recov­er­ing let­terkundige te ver­wys. Op uni­ver­siteit het ek onder andere taal– en let­terkun­deklasse byge­woon. Die taalkunde was stim­ulerend en soms ingewikkeld; die let­terkunde was stim­ulerend en het meestal voorgegee om ingewikkeld te wees. Dit was in let­terkun­deklasse waar ek erns moes maak met verskeie let­terkundige “teorieë”. Ek […]