Hierdie inskrywing is 'n meer sistematiese weergawe van kommentaar wat ek by Die Piesangverkoper se inskrywing oor reïnkarnasie gelos het. (‘n Aangename en vernuftige blog, van die os op die jas. Gaan maak gerus 'n draai.) Met apologie aan Casper de Vries.
Christelike fundamentaliste kom gewoonlik erg onder skoot wanneer hulle aandring op letterlike interpretasies van sommige Bybelverhale. Daar is eenvoudig te veel dinge wat nie klop nie, sal kritici sê – te veel gegewens wat só onsinnig is dat dit enige letterlike interpretasie outomaties ineen laat stort. Neem die storie van die sondvloed: waarheen het al die water gegaan? Hoe het daar weer diere op verskillende kontinente gekom? Hoe het elke liewe spesie op aarde in 'n ark gepas? (Hoekom het hulle twee-twee die ark betree as sommige diere hermafrodiete is?) Dis nie moeilik om te sien dat dit nie regtig gebeur het nie.
Nou ja, ek meen 'n letterlike interpretasie van reïnkarnasie is net so absurd. Ek is selfs bereid om my nek uit te steek en eenvoudig (met baie respek vir diegene wat daarin glo) te sê:
Dis 'n pot k4k.
Pastoor Riekert (wat Piesangverkoper se inskrywing geïnspireer het), verduidelik dit rofweg as volg:
Party mense glo…dat jy na jou dood nie hemel of hel toe gaan nie, maar weer gebore word om nog 'n slag te leef. Omdat mens in jou lewe 'n skuldlas/karma opbou, sal jy dan ook hergebore word in die spesifieke lewe waar jy daardie skuldlas kan afwerk – 'n slagter sal as 'n vleisbees gebore word, ensvoorts.
Vir 'n eenvoudige verduideliking, meen die Piesangverkoper (nogal 'n kenner op die gebied) is dit heel skaflik.
Wat my noop om, behalwe vir die ooglopende probleme van oorbevolking en hoe karma te werk sal gaan om 'n bewussyn oor te dra (dis immers een van die bewyse wat voorstaanders van reïnkarnasie vir die proses opper: mense se herinneringe aan hul vorige lewens), die volgende probleem uit te lig:
Die ongelooflike filosofiese skuldkomper bestaan nie
As jou dade veroorsaak hoe jy in die volgende lewe lyk en wat jy daar soek, moet daar 'n manier wees om die nodige data daaromtrent in te samel en te berg. Iets of iemand moet elke liewe aksie van elke lewende wese op aarde onophoudelik waarneem, karteer, verwerk aan die hande van vorige handelinge en die gevolgtrekkings daaroor stoor op 'n betroubare plek berg waar die data weer onttrek kan word vir toekomstige gebruik.
Die probleme hiermee is natuurlik legio.
Om mee te begin is daar biljoene der biljoene organismes op aarde. Van die mens alleenlik is daar 'n hele paar miljard – en ons is net die kruin van die spreekwoordelike ysberg. Daar is 'n magdom spesies, met nuwes wat van tyd tot tyd danksy spesiasie ontpop. 'n Onsaglike groot getal van hierdie spesies (ons inkluis) het self verskeie bakterieë en virusse wat binne hulle fungeer. (Tel hulle? Kan jy terugkom as 'n VIGS-virus?) Hierdie duiseligwekkende aantal spesies is so wyd gesaai soos die Heer se genade. Hulle woon diep onder die see, in grotte gevul met dodelike gasse, op die hoogste berge, onder die grond, in damme, op soutpanne, in woude…[voeg skynbaar oneindige aantal ekosisteme hier]…in nagenoeg in elke habitat wat jy jouself kan voorstel.
Om al hierdie spesies waar te neem, vereis 'n enorme hoeveelheid berekeningskrag, 'n enormer hoeveelheid bergspasie en 'n uiters gesofistikeerde sisteem wat die waarnemings kan interpreteer en korrek hanteer. Beter, nog: dit vereis intelligensie. Iewers moet 'n ongelooflike, massiewe, supervinnige, ingewikkelde skuldmasjien wees wat alles wat al ooit gelewe het en sal lewe, kan waarneem. Hierdie gedoente moet altyd orals wees en genoeg aandag aan elke organisme se doen en late skenk ten einde hoegenaamd gangbare data te kan lewer.
Klink dit al absurd?
Dit raak beter.
Hierdie iets masjien sal moet kan onderskei tussen daadwerklike handelinge en die derduisende aksies wat elke dag deur 'n biologiese liggaam uitgevoer word en skynbaar nie as moreel kwalifiseer nie. Mense is nogal 'n tameletjie in hierdie opsig. Is dit byvoorbeeld hoegenaamd 'n beoordeelbare daad om te nies? (Moor ons perdalks bakterie deur per ongeluk daaroor te proes?) Om onbewustelik oor 'n grashalm te loop? Bloed met jou hart te pomp? Te urineer? Sondig 'n olifant as hy 'n krokodil vertrap, of 'n leeu as hy 'n aap vreet? (Is karnivore geheel en al geskroef?)
Hoe sal ons masjien besluit hoe en watter morele waardes aan die betrokke aksies toegeken sal word?
Gaan die daad binne 'n geslote sisteem beoordeel word? Gaan dit konteks in ag neem? Waar gaan ons masjien kousaliteit afsper (tel dit as 'n goeie daad as daar sewe positiewe dinge uit 'n moord spruit)? Wat maak dit met morele grys areas? En gaan hierdie waarnemingsmasjien regverdig wees? Wat gaan dit doen met 'n amoeba – dit bestaan uit 'n paar selle en kan nie juis iets “doen” nie. Is die arme dingetjie vir ewig en altyd vasgevang in sy eie spesie?
Hou op teem. Wat probeer jy sê?
Ek is natuurlik besig om 'n ellelange reductio ad absurdum te konstrueer. Ek kan seker langer aanhou om probleme uit te lig, maar dit sal onnodig wees – die punt is dat reïnkarnasie, gerig deur die dade van vorige lewens, iets vereis wat nog nie bestaan nie – 'n almagtige, alomteenwoordige skuldkomper. Dis 'n oulike konsep (ek sal self nie omgee om terug te kom as 'n oliemagnaat nie), maar dis eenvoudig net nie 'n sinvolle een nie.
Piesangverkoper het op my oorspronklike kommentaar gereageer en meen:
Johan, onthou net dat jy vanuit 'n Westerse perspektief skryf en dus nie dalk heeltemal op datum is met al die honderde verskillende skole met uiteenlopende maniere om oor reinkarnasie te dink in ander kulture nie.
Ek verskil. Ek kan logies bewys dat my fiets nie kan vlieg nie en 'n mens kan dit seker ook 'n Westerse perspektief op die saak noem. Jy kan my verwittig dat ek nie elke liewe besonderheid van elke fiets op aarde ken nie en niks weet van die vaardighede wat vereis word om, sê, die Tour de France te ry nie. Dit verander niks aan die feit dat my fiets nie kan vlieg nie. 'n Mens kan trouens die argument omdraai – 'n Westerse perspektief is al manier om werklik sin te probeer maak van reïnkarnasie. Die denkvaardighede en toerusting wat so 'n proses hoegenaamd denkbaar maak, het 'n Westerse oorsprong. Selfs dan klop dit nie – en danksy Moore se wet gaan dit vir 'n hele paar jaar nog nie klop nie.
Stry gerus.