Taalpuriste weier gewoonlik om hierdeur ondergekry te word. Hulle sal elke woordeboek wat hulle kan opspoor, raadpleeg en elke vriend wat hulle ken, bel. Wanneer hulle uiteindelik ontdek dat daar nie ekwivalente vir alles in Afrikaans is nie, troos hulle hulself daaraan dat daar darem 'n frase of twee in Afrikaans is wat naastenby dieselfde funksie kan verrig as die Engelse woord wat hulle in gedagte het, gebruik dit en wieg dan vir die volgende drie weke getraumatiseerd in die fetale posisie onder gietende water in die stort rond.

Die idee dat daar 'n “mooi Afrikaanse woord” vir elke begrip op aarde is, is sinloos. Om mee te begin is daar veel minder woorde in die Afrikaanse leksikon as in dié van ander tale. Afrikaans is glad nie so klein as wat mense dikwels voorgee nie (omtrent 20 – 30 miljoen mense kan dit verstaan), maar dit kom nie naby tale soos Urdu, Frans, Duits, Mandaryns en Russies (met hul honderde miljoene sprekers) nie. Relatief gesproke is daar min mense wat dit praat en daarom noodwendig minder Afrikaanse woorde wat vir nuwe fenomene gemunt word. Wat blote volume aanbetref, is dit onwaarskynlik dat Afrikaans ooit groter tale se leksikons sal verbysteek.

Selfs al was daar ewe veel woorde in Afrikaans as in 'n ander taal, sou dit nog steeds nie moontlik wees om altyd “perfekte” vertalings tussen die twee te kry nie. Dit sou immers moes beteken dat daar 'n een tot een verhouding is tussen woorde en voorwerpe of begrippe – 'n idee wat nog nooit regtig ernstig opgeneem is nie. Daar is niks inherent betekenisvol aan woorde nie – hulle is konvensies wat op unieke maniere gebruik word betekenis oor te dra in 'n oneindige reeks taalspele. (Stry? Probeer gerus vir 'n Spanjaard verduidelik jy ry ‘n ”Pajero”.)

Afrikaans tree verder ook sintakties anders as Engels op. Daar is strukturele verskille tussen die twee tale wat dit onmoontlik maak om begrippe woord vir woord te vertaal. Neem die eenvoudige Engelse sin:

[1] Peter hugs Mary.

In Afrikaans sou ons kon sê:

[2] Peter gee Mary 'n drukkie

‘n Eenvoudige parse vir [1] sou as volg kon lyk:

			S
		/	|
	        NP     VP
		|	|	\
		|	|	NP
	    Peter     hugs     Mary

Waar S = Sentence, NP = Noun Phrase en VP = Verb phrase.

Die werkwoord in bogenoemde voorbeeld word monotransitief gebruik, dit wil sê: dit neem slegs 'n direkte voorwerp (in hierdie geval “Mary”) en verbind dit aan die onderwerp (“Peter”).

Die Afrikaanse weergawe is 'n rapsie ingewikkelder:

			S
		/	|
		NP	VP
		|	|	\	\
		|	|	NP	NP
		Peter  gee     Mary  'n drukkie

Anders as in [1], kan die werkwoord in [2] nie op sy eie aandui dat Peter danig met Mary raak nie. Die werkwoord (“gee”) word hier ditransitief gebruik en neem nie slegs een nie, maar twee voorwerpe. Die direkte voorwerp is steeds “Mary”, maar ten einde Peter se danigheid teenoor haar in Afrikaans aan te dui, is “‘n drukkie” nodig as indirekte voorwerp. Die drukaksie word genominaliseer – wat 'n werkwoordstuk in Engels was, het in Afrikaans 'n naamwoordstuk geraak.

‘n Mens sou natuurlik heel gemaklik [1] se patroon saam met ander werkwoorde in Afrikaans kon gebruik. Jy sou kon skryf: “Peter omhels Mary”, of bloot “Peter druk Mary”, maar afhangende van wie jy vra, sal dit nie heeltemal dieselfde betekenis oordra nie. “Druk” beteken waarskynlik iets heeltemal anders vir 'n tienerseun as vir 'n fisikus en “omhels” bring 'n positiewe intensiteit mee wat nie noodwendig deur “hug” op sigself oorgedra word nie.

Uiteraard is daar verskeie sulke gevalle in Afrikaans, terwyl die omgekeerde natuurlik ook waar is van Engels (probeer gerus “die appels rol onderdeur die tafel” na Engels vertaal), maar wat drukkies gee aanbetref, speel Afrikaans tweede viool. Dis glad nie verbasend dat party Afrikaanssprekendes eerder van “hug” as van “drukkies gee” praat nie. Dis bondiger.

Taalpuriste sal natuurlik iemand wat “hug my!” sê, berispe en aandring op die Afrikaanse weergawe, maar dis te betwyfel of mense ooit werklik na hulle sal luister. Taal se funksie (as 'n mens van so iets kan praat) is immers nie om “suiwer” te wees nie (dit op sigself is in elk geval 'n twyfelagtige begrip) – dis om bruikbaar en verstaanbaar te wees. As 'n “suiwerder” sin moeiliker is om te formuleer en langer gaan neem om te gebruik, gaan min mense dit gebruik om mee te begin.

Daar bestaan eenvoudig nie 'n “mooi Afrikaanse woord” vir elke Engelse een op aarde nie. Om aan te dring dat Engels nooit met Afrikaans gemeng mag word nie, is in wese maar om aan te dring dat 'n lomp oplossing telkens voorkeur moet geniet bo 'n eenvoudiger, elegante een.

And that’s just stupid.

Moontlik verwante inskrywings:

1. Om aan die speen van die Afrikaanse pers te suig
2. Dood van die griffelaars (gedagtes oor die amalgamasie van Afrikaanse boekeblaaie)
3. Wanneer mooi lelik is

(Hou tog nou op sanik oor Afrikaans wat doodgaan, toe?)

Moontlik verwante inskrywings:

1. Schizophrenic klop dissels by MXit Music
2. Parow plaas blomme op die verlede se graf
3. Parow, jou doring! @jackparow

Hierdie essay het begin as informele kommentaar aan 'n vriendin op Facebook. Dis uit die vuis en losserig, maar rofweg hoe ek oor die huidige storm in 'n teekoppie oor Afrikaanse boekeblaaie dink. Sien in hierdie verband gerus die rubriek wat ek oor die onderwerp vir Nuus24 geskryf het wat intussen by LitNet gaan draai het.

Way back in the day – toe die AWS nog 'n spilse gedagte was en Afrikaanse mans eerder honderesies as rugby gekyk het - het die Suid-Afrikaanse regering en verskeie maatskappye hard daaraan gewerk om Afrikaners “op te hef”. Dit was kort na die Anglo-Boereoorlog en Afrikaners se moraal (en bankbalanse) was verpletter.

Deel van hierdie opheffing was om ook Afrikaans op te hef. “Ernstige literatuur” het meestal nog by die taal ontbreek. Die prulrympies wat in publikasies soos Ons Klyntji verskyn het, moes dringend aangevul word, want – soos DF Malan dit so kleurvol in 1908 gestel het:

Verhef di Afrikaansche taal tot skrijftaal, maak haar di draagster van onze kultuur, en u verhef daarmee ook di volk, wat haar praat. Hou egter di volkstaal op di voet van 'n halfbeskaafde provinsiaal dialekt, en u hou daarmee ook di volk op die peil van 'n halfbeskaafde, ongeletterde nasie.

Die skep van toekennings soos die Eugene Marais- en Hertzog-pryse, die ontstaan van die ATKV, die filosofie en hogere letterkunde wat destyds in Huisgenoot bespreek is en dan natuurlik ook die ruimte wat in koerante aan diskoerse oor Afrikaanse boeke afgestaan is, is almal produkte van hierdie versugting. Stadig maar seker is Afrikaans gestandardiseer, koerante en tydskrifte op die been gebring (De Burger in 1915, De Huisgenoot kort daarna in 1916) en Afrikaanse departemente by universiteite gestig. “Infrastruktuur” is as ‘t ware geskep vir Afrikaans.

In daardie jare was die politieke klimaat natuurlik perfek vir so 'n bloeityd. Vandag is die teendeel waar. Dis tans nie vreeslik polities korrek om Afrikaans (en veral Afrikaners) op te hef nie. Dis meestal ook nie nodig nie, aangesien Afrikaners in die vorige eeu grootliks suksesvol opgehef is. ’n Mens sou daarom kon redeneer dat dit onredelik is om van Naspers te verwag om steeds die rol te speel wat hulle dekades gelede gespeel het. Die infrastruktuur wat in die vorige eeu mildelik gebruik is, kan nie meer ingespan word vir dieselfde doeleindes nie. (Dit hoort ook nie so nie. Naspers is 'n maatskappy wat wins moet maak, nie 'n liefdadigheidsorganisasie wat Afrikaans moet oppas nie.)

Daar was nie altyd 'n geil oorvloed boekeblaaie nie. Om aan te dring dat hulle bly voortbestaan op dieselfde manier as wat hulle tydens die NP se sogenaamde hegemoniese projek bestaan het, is myns insiens nie heeltemal sinvol nie.

Ek vermoed Afrikaanse skrywers is oor jare gekondisioneer om die Afrikaanse “infrastruktuur” in Naspers se besit te beskou as die enigste kanale waardeur inligting na die publiek gestoot kan word. In hulle guns: dit was vir jare wel die geval. Intussen het daar egter 'n wêreldwye ommeswaai plaasgevind in die publikasie-wêreld. Die internet het gekom en redaksionele hekwagters is gerelativeer. Enigiemand kan nou publiseer. Boonop is dit nie net redaksionele beperkings wat ongedaan gemaak is nie. Saam met die tegnologiese veranderinge het mense se gedrag ook verander.

Dis waansinig om te dink dat 'n wesenlike aantal mense nog boekeblaaie lees – en dat daardie boekeblaaie hul sentiment jeens 'n bepaalde publikasie sal beïnloed. Daarvoor het die wêreld nou maar eenmaal te veel verander. As iemand vandag iets wil weet oor 'n boek (of enigiets anders onder die son, mind you), wend hulle hulself na Google of Amazon. Toegegee, daar is dalk nog 'n paar mense wat heel eerste in 'n boekeblad gaan snuffel ten einde 'n resensent se sentiment oor 'n nuwe boek te peil, maar hulle is in die minderheid. Dis sinloos om van 'n mediamaatskappy te verwag om hoofsaaklik eers vir hierdie mense se behoeftes voorsiening te maak.

Webtuistes soos Amazon.com en Kalahari.net bied vir jare al aan mense die ruimte om hul eie resensies oor boeke neer te pen. Enigiemand kan hul mening oor 'n boek lug – iets wat vinniger en veel gereelder as die diskoerse van 'n uitgesoekte akademiese elite in boekeblaaie gebeur. (En daarom, sou 'n mens kon argumenteer, iets wat vir die publiek veel meer relevant is.)

Kritiek op hierdie bydraes is natuurlik dat dit dikwels ligsinnig en oningelig en daarom nie soveel soos “regte” resensies deur “regte, egte slim mense” beteken nie. (Letterkundiges kan soms tog so 'n hovaardige spul wees…)

Wat dan van properse akademiese diskoerse?

Wat daarvan, ja?

Niks keer enigiemand om ingewikkelde akademiese diskoerse oor Afrikaanse literatuur oor en weer rond te slinger op die digitale platform van hul keuse nie. In watter eeu, wil 'n mens amper vra, leef diegene wat nog dink dat sodanige gesprekke (in al hul veelvoudige glorie) slegs van 'n enkele maatskappy se handjievol publikasies kan afhang? Die internet bied aan hulle eindelose nuwe moontlikhede om die gesprek rondom letterkunde te verryk, maar al wat hulle wil hê, is drie gedrukte boekeblaaie.

Ek meen, vader – die inligtingsrevolusie het tog lankal reeds plaasgevind? Hier sit ons as Afrikaanssprekendes aan die onderkant van Afrika met die vermoë om toegang te verkry tot nuwe infrastruktuur wat diskoerse van enige aard (van bar tot akademies) vinniger, veel meer dinamies en heeltemal onaangeraak deur die sensorskap van 'n redaksionele pen moontlik maak en wat doen ons?

Ons sanik oor die agteruitgang van die ou sisteem! En nie met behulp van hierdie einste ou sisteem nie – nee, ons sanik bekommerd daaroor op die internet!

Dit laat my dink aan die scribes van weerga wat honderde jare gelede kapsie gemaak het teen die drukpers. Dié toestel het die hele rede vir hul bestaan – die moeisame duplisering van tekste met die hand – eensklaps ongedaan gemaak. Die drukpers was vinniger, goedkoper en het publisering vir veel meer mense as net kerklikes en adelikes moontlik gemaak.

Een van die griffelende monnike (‘n ene Johannes Trithemius van Sponheim) het toe uiteindelik 'n traktaat ter verdediging van sy medegriffelaars gepubliseer. “De Laude Scriptorum” het dit geheet – letterlik: “In praise of the scribes”. Dit het die deugde daarvan om boeke met die hand te kopiëer besing en by mense gepleit om tog nie hierdie edele nering vir Gutenberg se lomp en onelegante drukproses te verruil nie.

Ten einde sy traktaat te versprei, het hy dit laat druk.

Sy boodskap het die griffelaars geprys, terwyl die vorm daarvan hulle ironies genoeg verdoem het.

Klink dit bekend?

Dis hoog tyd vir letterkundiges om te besef dat die voorreg van publikasie en die prerogatief om dit te doen lankal nie meer net by koerante, tydskrifte en boekhuise hoort nie. Vir so lank as wat ons liewe geleerde vriende nie tot hierdie insig kan kom nie, sal Media24 se besluit om Afrikaanse boekeblaaie te amalgameer vir hulle 'n aardskudde katastrofe bly.

Intussen, vermoed ek, sal die res van ons bloot aangaan met ons lewens.

Moontlik verwante inskrywings:

1. Afrikaanse blogsensus: kom ons beplan
2. Om aan die speen van die Afrikaanse pers te suig
3. Oor die sinloosheid van “die mooi Afrikaanse woord”

Uitdelging van die boggers

Het jy al ooit hierdie woorde gebruik?

Hou op hier inneuk, jou bogger – ek foeter vir jou!

Natuurlik het jy. Toe het jy waarskynlik bedoel:

Hou op hier inkom, jou swernoot – ek boender jou hier uit!

‘n Paar honderd jaar gelede sou hierdie woorde egter iets anders beteken het. Hier is wat jy dan sou gesê het:

Neuk

“Neuk” in Afrikaans het ontstaan uit die Nederlandse woord “neuken” (wat verband hou met die Engelse woord “knock”) en vandag nog beteken: “om koïtus te hê”.

Bogger

“Bogger” is afkomstig van die Nederlandse naamwoord “boggeren”, wat stam uit die Frans “bougre” en om die beurt afkomstig is van die Latyn “bugari”. Dié was die naam van 'n Middeleeuse volk wat daarvoor bekend was dat hulle gereeld sodomie beoefen het.

Foeter

“Foeter” kom van die Nederlands “foeteren”, wat om die beurt van die Frans “foutre” uit die Latyn “futuere” stam. Die betekenis hiervan is weereens: “om koïtus te hê”.

As jy dus vir Jan van Riebeeck die woorde “hou op hier inneuk, jou bogger – ek foeter vir jou!” toegesnou het, sou hy waarskynlik eerder gehoor het:

Hou op hier seks hê, jou sodomiet, ek seks vir jou terug!”

Diep.

Bron: Die taalkundige gedrag van vloekwoorde in Afrikaans, deur AE Feinauer.

Moontlik verwante inskrywings:

1. Oor die sinloosheid van “die mooi Afrikaanse woord”
2. Te min tyd, te veel blogs
3. Wat is dit wat van jong, onervare joernaliste verwag word?

Neem die woordjie "dubieus". Baie Afrikaanssprekendes sal heftig kapsie maak teen die gebruik van die woord, omdat dit vir hulle baie soos die Engelse "dubious" klink en hulle van kleins af geleer is dat anglisismes 'n euwel is. In werklikheid stam "dubieus" van die Latynse woord "dubiosus" ('n afleiding van die Latyn "dubium") af. Dié het om die beurt in Nederland onder Franse invloed die agtervoegsel "-eus" bygekry. Ook die Engelse "dubious" soos ons dit vandag ken, stam uit die Ou-Frans "doter” (twyfel / om twyfelagtig of bang te wees).

Lees die res hier.

Moontlik verwante inskrywings:

1. 3 Afrikaanse woorde met ‘n veel vuiler geskiedenis as wat jy verwag het
2. Die nuwe ding in my lewe, as jy omgee…
3. O wat is die tuinstoel, ‘n wondersoete ding