Taalpuriste weier gewoonlik om hierdeur ondergekry te word. Hulle sal elke woordeboek wat hulle kan opspoor, raadpleeg en elke vriend wat hulle ken, bel. Wanneer hulle uiteindelik ontdek dat daar nie ekwivalente vir alles in Afrikaans is nie, troos hulle hulself daaraan dat daar darem 'n frase of twee in Afrikaans is wat naastenby dieselfde funksie kan verrig as die Engelse woord wat hulle in gedagte het, gebruik dit en wieg dan vir die volgende drie weke getraumatiseerd in die fetale posisie onder gietende water in die stort rond.

Die idee dat daar 'n “mooi Afrikaanse woord” vir elke begrip op aarde is, is sinloos. Om mee te begin is daar veel minder woorde in die Afrikaanse leksikon as in dié van ander tale. Afrikaans is glad nie so klein as wat mense dikwels voorgee nie (omtrent 20 – 30 miljoen mense kan dit verstaan), maar dit kom nie naby tale soos Urdu, Frans, Duits, Mandaryns en Russies (met hul honderde miljoene sprekers) nie. Relatief gesproke is daar min mense wat dit praat en daarom noodwendig minder Afrikaanse woorde wat vir nuwe fenomene gemunt word. Wat blote volume aanbetref, is dit onwaarskynlik dat Afrikaans ooit groter tale se leksikons sal verbysteek.

Selfs al was daar ewe veel woorde in Afrikaans as in 'n ander taal, sou dit nog steeds nie moontlik wees om altyd “perfekte” vertalings tussen die twee te kry nie. Dit sou immers moes beteken dat daar 'n een tot een verhouding is tussen woorde en voorwerpe of begrippe – 'n idee wat nog nooit regtig ernstig opgeneem is nie. Daar is niks inherent betekenisvol aan woorde nie – hulle is konvensies wat op unieke maniere gebruik word betekenis oor te dra in 'n oneindige reeks taalspele. (Stry? Probeer gerus vir 'n Spanjaard verduidelik jy ry ‘n ”Pajero”.)

Afrikaans tree verder ook sintakties anders as Engels op. Daar is strukturele verskille tussen die twee tale wat dit onmoontlik maak om begrippe woord vir woord te vertaal. Neem die eenvoudige Engelse sin:

[1] Peter hugs Mary.

In Afrikaans sou ons kon sê:

[2] Peter gee Mary 'n drukkie

‘n Eenvoudige parse vir [1] sou as volg kon lyk:

			S
		/	|
	        NP     VP
		|	|	\
		|	|	NP
	    Peter     hugs     Mary

Waar S = Sentence, NP = Noun Phrase en VP = Verb phrase.

Die werkwoord in bogenoemde voorbeeld word monotransitief gebruik, dit wil sê: dit neem slegs 'n direkte voorwerp (in hierdie geval “Mary”) en verbind dit aan die onderwerp (“Peter”).

Die Afrikaanse weergawe is 'n rapsie ingewikkelder:

			S
		/	|
		NP	VP
		|	|	\	\
		|	|	NP	NP
		Peter  gee     Mary  'n drukkie

Anders as in [1], kan die werkwoord in [2] nie op sy eie aandui dat Peter danig met Mary raak nie. Die werkwoord (“gee”) word hier ditransitief gebruik en neem nie slegs een nie, maar twee voorwerpe. Die direkte voorwerp is steeds “Mary”, maar ten einde Peter se danigheid teenoor haar in Afrikaans aan te dui, is “‘n drukkie” nodig as indirekte voorwerp. Die drukaksie word genominaliseer – wat 'n werkwoordstuk in Engels was, het in Afrikaans 'n naamwoordstuk geraak.

‘n Mens sou natuurlik heel gemaklik [1] se patroon saam met ander werkwoorde in Afrikaans kon gebruik. Jy sou kon skryf: “Peter omhels Mary”, of bloot “Peter druk Mary”, maar afhangende van wie jy vra, sal dit nie heeltemal dieselfde betekenis oordra nie. “Druk” beteken waarskynlik iets heeltemal anders vir 'n tienerseun as vir 'n fisikus en “omhels” bring 'n positiewe intensiteit mee wat nie noodwendig deur “hug” op sigself oorgedra word nie.

Uiteraard is daar verskeie sulke gevalle in Afrikaans, terwyl die omgekeerde natuurlik ook waar is van Engels (probeer gerus “die appels rol onderdeur die tafel” na Engels vertaal), maar wat drukkies gee aanbetref, speel Afrikaans tweede viool. Dis glad nie verbasend dat party Afrikaanssprekendes eerder van “hug” as van “drukkies gee” praat nie. Dis bondiger.

Taalpuriste sal natuurlik iemand wat “hug my!” sê, berispe en aandring op die Afrikaanse weergawe, maar dis te betwyfel of mense ooit werklik na hulle sal luister. Taal se funksie (as 'n mens van so iets kan praat) is immers nie om “suiwer” te wees nie (dit op sigself is in elk geval 'n twyfelagtige begrip) – dis om bruikbaar en verstaanbaar te wees. As 'n “suiwerder” sin moeiliker is om te formuleer en langer gaan neem om te gebruik, gaan min mense dit gebruik om mee te begin.

Daar bestaan eenvoudig nie 'n “mooi Afrikaanse woord” vir elke Engelse een op aarde nie. Om aan te dring dat Engels nooit met Afrikaans gemeng mag word nie, is in wese maar om aan te dring dat 'n lomp oplossing telkens voorkeur moet geniet bo 'n eenvoudiger, elegante een.

And that’s just stupid.

Moontlik verwante inskrywings:

1. Om aan die speen van die Afrikaanse pers te suig
2. Dood van die griffelaars (gedagtes oor die amalgamasie van Afrikaanse boekeblaaie)
3. Wanneer mooi lelik is

Suid-Afrika is vol vurige ondersteuners van Afrikaans. 'n Mens hoor gereeld hoe die taal se naam rondgegooi word as 'n soort magiese adjektief – as iets “Afrikaans” is, is dit om die een of ander rede sommer net beter++. Afrikaanse musiek deur Afrikaanse “kunstenaars”, 'n Afrikaanse vakbond, Afrikaanse kelners, Afrikaanse skole met Afrikaanse onderwysers – dit is alles sommer net 'n duisend maal beter as enigiets anders op aarde en word ondersteun deur “Afrikanermense” wat “trots Afrikaans” is.

Vra jy een van hierdie trotse liefhebbers van Afrikaans hoeveel van NP van Wyk Louw se essays hulle al gelees het, krap hulle egter kop. Wil jy by hulle weet wat hulle van die Sentrum vir Tekstegnologie op Potchefstroom se bydraes tot die skep van Afrikaanse woordsoortetiketteringsprogramme en speltoetsers dink, word jy met 'n dolleë staar begroet. En noem jy aan hulle hoe hartseer, hoe 'n groot verlies vir die Afrikaanse taalgemeenskap dit is dat Prof Fritz Ponelis onlangs oorlede is, is die teenvraag: “Professor…um…wie?”

Lees die res hier.

Moontlik verwante inskrywings:

1. Uit die blou van onse 1976
2. Die woordeboek sê so
3. gediggies oppie interwebs

Die korporatiewe plastiekspiritualiteit het jou kop onwillekeurig agter jou voertuig se stuurwiel laat skud, né?

Ja?

Wel, wees nie bevrees nie! Want kyk: ek bring aan jou 'n weeklikse sintaksisbrokkie! Jy kan daarmee klets! En morfeme uit gelede woorde in Bybelversies onttrek! En dis alles gratis! Wat 'n wonderbaarlike Sintagmafees! Groepe met uitroeptekens!

Moontlik verwante inskrywings:

1. As jy ‘n week gehad het
2. So long, and thanks for all the syntax
3. Err…hallo?

Wat is die verskil tussen die volgende drie sinne?

1. Die man het sy seun geslaan.

2. Hy’t sy laaitie gebliksem.

3. Ter bestraffing is die telg die roede deur sy vader toegedien.

As jy nie verstaan of onthou wat hier aangaan nie, vind hier en hier uit.

Moontlik verwante inskrywings:

1. Die Son vs Die Burger – Release Candidate 1
2. Wat dink jy van Die Burger?
3. Kritiek vir Die Burger (dot kom)

Wat is “waarheid”?

Foneties is dit 'n woordjie met twee lettergrepe wat voorgestel word deur agt letters van die Romeinse alfabet en bestaan uit twee vokale en vier konsonante. Dit begin met 'n stemhebbende, labiodentale frikatief en eindig met 'n stemlose, alveolêre eksplosief. Tussenin is 'n triller, 'n diftong en 'n oop, ongeronde vokaal, wat elkeen mag wissel in uitspraak afhangende van watter dialek, sowel as idiolek, die spreker besig. Dit kan gefluister, geskree, gesis of gemompel word in verskillende toonhoogtes teen verskillende tempo’s met verskillende timbres.

Sintakties is dit 'n abstrakte naamwoord, wat sowel 'n onderwerp as 'n voorwerp in 'n sogenaamde SV-res taal kan wees. Hoewel dit nie as 'n werkwoord kan optree nie, is dit moontlik om dit te verbaliseer (te verander in 'n werkwoord), re: “bewaarheid”.

Tekstueel gesproke is dit 'n klomp merkies – strepies, krulletjies en 'n kolletjie – wat op verskeie maniere voorgestel kan word. Hierdie voorstellings, hoewel dit ten doel het om 'n abstrakte idee te verteenwoordig, is meermale konkreet. Dit kan in 'n boom of 'n parkbankie gekrap word, dit kan met ink, was, lood en houtskool op papier geskryf of gedruk word, dit kan op 'n skerm vertoon word deur fosfor met elektrone te peper of wisselende ligintensiteite deur vloeibare kristal te laat, dit kan in die lug geskryf word met rook, in die sand met spoeg en 'n vinger, dit kan in metaal gebrand word met chemikalieë, uit klip gekap word met 'n bytel, op vel geëmblasoeneer word met 'n tattoëermasjien – dit is voldoende om te sê dat die moontlikhede legio is.

Op leksikale vlak is dit 'n taamlik neutrale woord, met weinig wisselende stylvorme. Gedeeltelike sinonieme sluit in “sekerheid”, “korrektheid” en “waarskynlikheid”. Dit is egter in hierdie sinonieme waar ons potensiële verwarring vind, want semanties dui nie een van hierdie woorde op presies dieselfde begrip nie. 'n Mens sou byvoorbeeld kon sê:

“Ek dink nie dis waar nie”

…wat nagenoeg dieselfde kan beteken as:

“Ek dink nie dis waarskynlik nie”

…terwyl altwee, afhangende van die betrokke konteks, ook twee heeltemal verskillende betekenisse kan dra.

Dit is juis op semantiese vlak waar mense begin vashaak. Wanneer kwessies soos seksualiteit, godsdiens en politiek (of enigiets anders wat gewoonlik lei tot emotiewe reaksies) aan bod kom, maak talle mense gereeld daarop aanspraak dat hulle die Waarheid beet het. Die probleem is natuurlik dat hulle dieselfde woord gebruik om na verskillende dinge te verwys – en in dieselfde asem met mekaar redeneer asof daar net een betekenis is. As Lina Spies en Angus Buchan se menings oor wat waar is byvoorbeeld nie strook nie, is dit omdat hulle heimlik na twee verskillende begrippe verwys.

Nou ja, toe. Chew on that. Sodra ek tyd kry, skryf ek nommer 2 van n. Wittgenstein, yes?

Hat tip: Emil Jung

Moontlik verwante inskrywings:

1. Quid est Sceleratus?
2. *hoes* dubbele standaard *hoes*
3. Die mooi van Suid-Afrika